แรงบันดาลใจ
ด้วยความหลงใหลในธรรมชาติ ความงดงามของต้นไม้ ใบไม้ และดอกไม้ในสวน ทำให้นางเอ็มอร นะจันทึก เริ่มทดลองนำวัสดุธรรมชาติที่ปลูกเองมาต้ม กลั่น และสกัดสี จนพบว่าโลกของ “การย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติ” ไม่ได้มีเพียงความสวยงาม แต่ยังมีชีวิต มีเรื่องราว และมีความยั่งยืนซ่อนอยู่
จากการมีโอกาสร่วมงานกับชุมชนที่ย้อมสีผ้าด้วยวัตถุดิบท้องถิ่น เธอได้เริ่มต้นเรียนรู้ ทดลอง และพัฒนาวิธีการย้อมสีอย่างลึกซึ้ง จนเกิดเป็นองค์ความรู้เฉพาะตัว ที่สามารถต่อยอดสู่การถ่ายทอดในวิชชาลัยได้อย่างเป็นระบบ
องค์ความรู้ / ความเชี่ยวชาญ/ เทคนิคพิเศษในงานผ้า
1.วัตถุดิบธรรมชาติและสีที่ได้จากการย้อมผ้า การย้อมผ้าด้วยวัตถุดิบธรรมชาติ โดยใช้ส่วนต่าง ๆ ของพืช เช่น ใบไม้ เปลือกไม้ ดอกไม้ เมล็ด หรือผลไม้ มาแปรรูปเป็นน้ำย้อมผ้า ซึ่งไม่เพียงเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังได้โทนสีที่อบอุ่น ลุ่มลึก และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่แตกต่างกันไปตามชนิดของพืช ฤดูกาล และวิธีการหมักต้ม
สีที่ได้จะอ่อนหรือเข้ม ขึ้นอยู่กับ ปริมาณวัตถุดิบ ระยะเวลาการต้ม และจำนวนรอบการย้อม
การใช้ สารช่วยย้อม เช่น สารส้ม น้ำปูนใส หรือเหล็กหมัก จะช่วยให้สีติดทนนานและเปลี่ยนโทนเฉดได้หลากหลายมากขึ้น
2. เทคนิคการเตรียมผ้าและการย้อม
● การเตรียมผ้าก่อนย้อมทุกครั้ง ต้องต้มผ้ากับสารช่วยย้อม (mordant) เช่นสารส้ม น้ำปูนใส หรือเปลือกกล้วย เพื่อให้ผ้ารับสีดีขึ้นและติดทนนาน
● การสกัดสีใช้วิธีต้ม 1–3 ชั่วโมง แล้วกรองเอาน้ำสี จากนั้นนำมาแช่ผ้าอย่างช้าๆ เพื่อให้สีซึมลึกลงในเส้นใย
● การย้อมหลายรอบ (Layered Dyeing) ย้อมซ้ำ 2–5 ครั้ง เพื่อให้สีเข้มขึ้น หรือเกิดการไล่เฉดสี เช่น สีอ่อนด้านบน สีเข้มด้านล่าง
ความคิดเห็นเกี่ยวกับการอนุรักษ์และพัฒนาผ้าทอท้องถิ่น
การย้อมสีธรรมชาติและการทำมัดย้อมไม่ใช่เพียงแค่งานฝีมือ แต่คือ “ภูมิปัญญาที่มีชีวิต” ซึ่งควรได้รับการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา การเปิดพื้นที่ให้เด็กและเยาวชนได้เข้ามาเรียนรู้ ลงมือทำ และซึมซับกระบวนการทั้งหมดด้วยตัวเอง จะช่วยสร้างความเข้าใจ ความภาคภูมิใจ และแรงบันดาลใจในการสืบสานงานผ้าไทยต่อไปในอนาคต “อยากเป็นคนถ่ายทอดความรู้ให้เด็ก ๆ ได้มีแหล่งเรียนรู้ที่จับต้องได้ เรียนรู้ผ่านการลงมือทำจริง ให้รู้ว่าต้นไม้ใบหญ้ารอบตัวก็สามารถกลายเป็นงานศิลปะบนผืนผ้า และเป็นอาชีพได้” การเปิดสอนเรื่องการย้อมสีธรรมชาติและมัดย้อมในวิชชาลัยจึงเป็นทั้งการ “อนุรักษ์” และ “ต่อยอด” ที่แท้จริง เพราะเด็กๆ จะได้เรียนรู้ตั้งแต่การเก็บวัตถุดิบ การต้มสี การมัดลาย การย้อม และการดูแลผ้า พร้อมทั้งเรียนรู้คุณค่าของธรรมชาติ และภูมิปัญญาท้องถิ่นไปพร้อมกัน
