โฮงคำสุวรรณเชษฐาวิชชาลัย ก่อตั้งขึ้นจากความตั้งใจแน่วแน่ของ อาจารย์พสิษฐ์ แสงโสดา (อาจารย์รอน โฮงคำ) ผู้มีความมุ่งหมายจะ “กลับบ้าน” เพื่อสร้างแหล่งเรียนรู้ให้แก่ชุมชน หลังจากที่ออกจากบ้านตั้งแต่อายุ 12 ปี เพื่อไปเรียนที่วัดอินทรารามวรวิหาร ฝั่งธนบุรี ด้วยความสนใจในด้านศิลปะอย่างลึกซึ้ง
อาจารย์พสิษฐ์มีโอกาสเรียนรู้จากสายงานศิลป์ชั้นสูง โดยเริ่มจากการตั้งใจเรียนกับอาจารย์เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ แต่สุดท้ายได้เลือกเส้นทางเรียนใน “วังชาย” ภายใต้โครงการในพระราชดำริของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ซึ่งมุ่งเน้นด้าน ช่างสิบหมู่ โดยเริ่มจาก ช่างเขียน และต่อยอดสู่งาน ช่างทองหลวง ที่มีความประณีตและอาศัยศาสตร์โบราณ เช่น การทำตัวเรือนด้วยเทคนิคโบราณและช่างทองหลวง
ด้วยแรงบันดาลใจจาก แหวนนพเก้า และความหลงใหลในงานฝีมือ อาจารย์พสิษฐ์จึงตั้งใจสืบสานและต่อยอดองค์ความรู้ทางศิลปะที่ได้จากรั้ววัง และนำมาเผยแพร่ในรูปแบบของ “แหล่งเรียนรู้” ที่เน้นหลัก “คัดลอกของโบราณ ห้ามคิดเอง” เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจรากฐานศิลปะไทยอย่างถ่องแท้ ก่อนจะพัฒนาในรูปแบบของตน
หลังจากสำเร็จการศึกษาและได้รับคัดเลือกเข้าทำงานในพระราชวังในตำแหน่งเจ้าหน้าที่วิจัย เป็นเวลา 5 ปี อาจารย์พสิษฐ์ตัดสินใจลาออกจากราชการเพื่อกลับมาพัฒนาศักยภาพตนเองและดูแลครอบครัว พร้อมเปิด “บ้านนายช่างทอง” ในรูปแบบอบอุ่นเหมือนบ้านมากกว่าร้านค้า และจัดตั้งคอร์สอบรมศิลปะ เช่น โครงการต้นกล้าช่างทอง
จุดเปลี่ยนของชีวิต เริ่มขึ้นในปี พ.ศ. 2559 เมื่อเขาตัดสินใจ “กลับบ้านเพื่อสร้าง” ณ อำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดหนองบัวลำภู โดยตั้งเป้าหมายที่จะพัฒนา “บ้าน” ให้กลายเป็น “แหล่งเรียนรู้และแหล่งรายได้” ภายใต้ชื่อ โฮงคำสุวรรณเชษฐา ซึ่งได้แนวคิดมาจากแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เช่น “ดุสิตเทวา” บนเกาะสมุย ผสมผสานกับแรงบันดาลใจจาก “บ้านจิม ทอมป์สัน” และแนวคิด “คติจักรวาล” ในการจัดผังอาคาร อาทิ หอพระ สระน้ำ เจดีย์
“โฮงคำสุวรรณเชษฐา” เป็นชื่อที่ตั้งขึ้นที่มีความหมายว่า “พี่ชายที่เป็นช่างทอง สร้างโรงทำทองแห่งนี้” มีความหมายลึกซึ้ง โดยประกอบด้วย 4 แนวคิดหลัก ได้แก่
ศาสตร์ : ความรู้และภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น
ศิลป์ : ความงดงามและคุณค่าทางวัฒนธรรมของงานหัตถกรรม
ถิ่น : การเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตชุมชนและอัตลักษณ์ท้องถิ่น
สุวรรณ : ความรุ่งเรืองและความวิจิตรงดงามของงานศิลป์ เช่น งานทอง งานจ้ำคำ และผ้าทอ
อีกหนึ่งเอกลักษณ์ของโฮงคำฯ คือ การลอกลวดลายจาก “วัดถ้ำสุวรรณคูหา” มาดัดแปลงเป็นลาย “จ้ำคำ” เพื่อสร้างเป็นผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย เช่น เสื้อผ้า ผ้าขาวม้า กระเป๋า โดยใช้อุปกรณ์ที่หาได้ง่ายในชุมชน เช่น ฟองน้ำ สก๊อตไบร์ท หรือแปรงปัดแก้ม แต่งหน้า
ในปัจจุบัน โฮงคำสุวรรณเชษฐาวิชชาลัยได้กลายเป็นศูนย์เรียนรู้ครบวงจร ที่เปิดอบรมทั้ง งานจ้ำคำ ย้อมผ้า,ช่างทอง,งานประดิษฐ์ดอกไม้ใบตอง ไปจนถึงดนตรีไทย ให้แก่เยาวชน นักเรียน นักศึกษา และผู้ที่สนใจทั่วไป เพื่อส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม และสร้างแรงบันดาลใจให้กับคนรุ่นใหม่
ทั้งนี้ มีรูปแบบการเรียนที่หลากหลาย เช่น
(1) คอร์สระยะสั้น (1-2 วัน) สำหรับงานฝีมือง่าย ๆ เช่น ใบตอง ดอกไม้
(2) คอร์สยาว (10 วันขึ้นไป) สำหรับงานละเอียด เช่น งานทอง งานปราณีตศิลป์
– เปิดสอนเป็นกิจกรรม Workshop ตามความสนใจของผู้เรียน และสามารถจัดได้ตามความต้องการ
– เน้นการเรียนแบบลงมือปฏิบัติจริง และใช้การเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ตรงจากครูและปราชญ์
